Bệnh nhân nữ, 35 tuổi, đến khám vì ho liên tục hơn nửa năm. Bệnh nhân cho biết cách đây 6 tháng xuất hiện ho sau cảm phong hàn. Nhiều lần điều trị, các triệu chứng lúc nhẹ lúc nặng nhưng không bao giờ khỏi hẳn. Ho nhiều nhất vào ban đêm và gần sáng, ho nhiều nặng tiếng, kèm theo đờm lượng ít màu trắng, ngứa họng, ho tăng lên khi gặp gió, sợ lạnh chân tay lạnh, tinh thần mệt mỏi, kém ăn, đại tiện phân lỏng. Chất lưỡi nhạt, rêu trắng nhớt, mạch trầm hoạt.
Chẩn đoán: Khái thấu.
Pháp trị: Ôn phế hóa ẩm, chỉ khái bình suyễn.
Dụng phương: Tiểu thanh long thang gia giảm
Ma hoàng 9g, quế chi 9g, can khương 6g, tế tân 3g, bán hạ 9g, ngũ vị tử 6g, bạch thược 9g, chích cam thảo 6g, phục linh 15g, bạch truật 15g.
Giải thích phương thuốc: trong phương ma hoàng, quế chi phát hãn giải biểu, tuyên phế bình suyễn; can khương, tế tân ôn phế hóa ẩm; bán hạ táo thấp hóa đàm; ngũ vị tử liễm phế chỉ khái; bạch thược hòa dinh dưỡng huyết, phòng ngừa các thuốc ôn táo thương âm; chích cam thảo điều hòa các vị thuốc. Gia thêm phục linh, bạch truật kiện tỳ lợi thấp, loại bỏ nguồn sinh đàm.
Bệnh nhân sau khi uống 7 thang, chứng ho giảm rõ ràng, lượng đờm giảm đi, các triệu chứng sợ lạnh tay chân lạnh, tinh thần mệt mỏi cũng được cải thiện nhiều.
Trong bệnh án này, bệnh nhân vì ngoại cảm phong hàn, không điều trị đúng cách, dẫn đến hàn ẩm nội đình, ngăn trở phế khí, vì vậy ho kéo dài và không khỏi. Điều trị lấy phương tiểu thanh long thang làm chủ, ôn phế hóa ẩm, chỉ khái bình suyễn và căn cứ vào tình trạng tỳ bất túc, hàn ẩm nội sinh mà dùng thêm phục linh, bạch truật kiện tỳ lợi thấp. Toàn phương tiêu bản cùng trị, khiến hàn ẩm được hóa, phế khí tuyên sướng, ho hiển nhiên sẽ khỏi.
